ATL8 Dwalen in (h)erkenning - M.Boekholt

De huidige situatie

De Bleerinck was voor zijn tijd een vooruitstrevend concept mensen konden vrijer leven en meer door blijven leven zoals zij gewend waren. Lange loopstraten, gezamenlijke voorzieningen gecentreerd rond een dorpskern zijn kenmerkend voor de structuur en architectuur. De architectuur is tevens te kenmerken als duidelijke jaren 70/80 architectuur bijvoorbeeld de duidelijk aanwezige baksteen en de wat donkere ‘huiselijke’ of kroeg’ sfeer. Daarnaast heeft de op Aldo van Eyck en zij leerling Herman Hertzberger geïnspireerde architectuur veel mogelijkheden voor de individu om te dwalen of een persoonlijk plekje te zoeken. Echter heeft het ook een keerzijde dit laat zich vooral kenmerken door de aanwezige doelgroep. Men woont in de huidige maatschappij steeds minder lang in een verzorgingstehuis. Door mantelzorg van de familie, buren en vrienden blijven menen steeds langer thuis wonen. Dit betekend dat wanneer men in een later stadia ven dementie wordt opgenomen in De Bleerinck. Dat de herkenning van bepaalde structuren en faciliteiten niet meer worden opgenomen in het geheugen omdat men eenmaal aangekomen in De Bleerinck niet meer beschikt over de capaciteit om zijn omgeving in zich op te nemen. 

Men komt meestal in De Bleerinck wanneer men zich niet meer zelfstandig thuis kan redden. Dit heeft als gevolg dat de bewoner zich moeilijker kan settelen en zich eerder ongemakkelijk en verdwaald zal voelen. De lange loopstraten eindigen vaak met een dood einde van een gang zonder de mogelijkheid om daar iets te doen, te genieten van het uitzicht of iets anders. Eenmaal aangekomen in het einde van deze toch donkere gangen komt men bij een gesloten deur terecht. Deze deur is tevens de voordeur van een ‘nu’ lastiggevallen bewoner. Het is daarom belangrijk om in een eventuele nieuwe structuur dit doodlopende effect teniet te doen en altijd een doorlopende gang te creëren of een functie te plaatsen op deze plekken. (Passini, 2000) Ook is de omsloten gangstructuur niet ideaal wanneer men een tekort heeft aan melatonine. Het tekort aan daglicht kan de mentale staat van de bewoner op een negatieve manier beïnvloeden. Tegelijkertijd heeft het tekort aan contact met groen hetzelfde effect (Gifford, 2007).

Interpretatie van de opgave en architectonische insteek

Sinds de opening van De Bleerinck heeft men altijd aan een vooruitstrevend concept gewerkt om bewoners een ‘thuis’ te bieden. Het is dan ook mijn interpretatie van de opdracht om hierin de volgende stap te gaan zetten door het wonen en vermaak zo veel mogelijk te scheiden van de zakelijke en operationele kant van De Bleerinck. Het idee is om een leefomgeving te creëren die aantrekkelijk genoeg is om mensen over te halen om eerder in De Bleerinck te gaan wonen. Dit kan men helpen om eerder bekent te raken aan de omgeving en het woonplezier in de latere stadia van dementie te vergoten.

De huidige doelgroep wordt omschreven met woorden als ‘angstig’ en ‘gedesoriënteerd’. Om deze woorden meer diepte te geven ben ik benieuwd naar wat men dan zo angstig maakt en waar de desoriëntatie vandaan komt. De angst komt vooral vanwege het gebrek aan zelfvertrouwen en vertrouwen in de omgeving. Het gebrek aan herkenning aan thuis, het zoekende zijn naar familieleden, het ontsnappen aan dreigende donkere hoeken en ruimtes. Wanneer men in een doodlopende gang terecht komt kan de combinatie van angst en desoriëntatie situaties oplevert waarin de bewoner agressief wordt. Dit zijn dan ook dingen die je met de juiste structuur of de juiste afleidingen kunt voorkomen.

Het is dan ook belangrijk om het huidige leefklimaat te verbeteren en dat kan op veel manieren worden bereikt. Beginnend met het aanpakken van de leefpatronen en het aansluiten van de architectuur hierop. Het toe laten nemen van de perceptie van tijd en het normale dag en nacht ritme. Ook door het verbeteren van de gebouworganisatie om de hoeveelheid externe prikkels af te laten nemen. Het verplaatsen van ondersteunende functies buiten het huidige woonklimaat kan hier eenvoudig al een bijdrage aan leveren. Ook het gebruik van strategisch gekregen herkenningspunten gekoppeld aan dagelijkse voorzieningen kan men helpen om van de desoriëntatie af te komen (Passini, 2000). Voorbeelden zijn in de buurten om de woonkamers en keukens slechts aan een zijde te oriënteren. Het voordeel hiervan is dat tijdens het dwalen men getriggerd kan worden door de geuren die het moment van ‘middag’ of ‘avond’ eten aankondigen. Ook het openwerken van gangen door niet aan beide zijden een wooneenheid te maken draagt bij aan het versterken aan het dagritme. Indirect draagt het bij aan het welzijn door de connectie met het interne besloten groen en de hoeveelheid aan daglicht in de omloop.(Gifford, 2007) Als laatst is het architectonische middel afronden van hoeken een eenvoudige manier om de perceptie van de harde werkelijkheid te verzachten. In een studie aan de medische faculteit van Harvard heeft men ontdekt dat een ronding een gebrek is aan het dreigende van een normale hoek. Dit staat dus gelijk aan het gevoel van veiligheid. Tegelijkertijd is het een middel dat al in de periode van de Amsterdamse School werd gebruikt om volumes zachter te laten ogen door gebruik te maken van strijklicht langs rondingen. Dit geeft indirect ook weer een duidelijkere overgang bij ramen en deuren tussen binnen en buiten.

Het belangrijkste middel om de desoriëntatie dus tegen te gaan is om de hoeveelheid keuzes te beperken tot drie. (Schuit, C. 2018) Door dit op elk niveau van het gebouw door te voeren en te koppelen aan ‘herkenningspunten’ zoals faciliteiten en ruimte om persoonlijke items te kunnen plaatsen (Dieren, R., 2011) kan de oriëntatie enorm worden verbeterd.

 

Bronnenlijst:

Schuit, C. (2018) Academie van bouwkunst Amsterdam, afstudeerproject over dementie.

Passini, R. (2000) Wayfinding in a nursing home

Passini, R. (1997) Wayfining in architecture

Dieren, R. (2011) Terug naar de basis

Gifford, R. (2007) Enviromental psychology

Adriaans, R. (2009) This way architect! (TU Eindhoven)

Bar, M. (2011) Harvard institute of medicine and health

Locatie: De Bleerinck - Emmen
Voertaal: Nederlands